Tube Set Test and Match
Nee, het is geen tennis maar wel kennis.
Kennis van buizen, kennis van wat de buis doet en hoe deze reageert.
Vandaar: Tube Set Test and Match.
Ik ga hier wat dieper in op de problematiek en de oplossingen die ik heb bedacht en de nodige apparatuur die ik hier voor heb gebouwd.
De Historie
De Hickok 77 Tube tester
In het verleden teste men buizen alleen op werking, hij was heel goed, goed, wat minder goed , zwak of kapot.
Dat stelde men vast met een buizen tester die het functioneren van de buis kon testen zonder dat de functie waarvoor de buis bedoeld was getest werd.
Juist daardoor werden er vaak buizen als “goed” bestempeld die niet of nauwelijks meer echt functioneel waren of juist andersom!!!.
De “Kruidenier” buizen tester
In de begin dagen van buizen en buizen radio’s ging je niet naar de radio zaak om je buizen te testen maar kon je bij de drogist/ Apotheek/ pillendraaier en soms zelfs de slager en bakker terecht. Er stond dan een tester in de hoek van de zaak….je zette een paar schakelaars om en je buis werd getest. Deze testers waren vaak niet erg betrouwbaar en vaker gericht op verkoop dan op werkelijke betrouwbare test resultaten.
Een betere “oude” methode
De radio zaak ging al een stuk anders om met het testen en had achter de balie vaak een veel beter metende AVO of een Hickok of een dergelijke tester staan.
Die oude testers bestaan nog steeds… bijvoorbeeld de afgebeelde Hickok 77
Super cool en erg leuk om te hebben (ik heb hem niet 🙁 )
Deze apparaten zullen in hun niet gerestaureerde en niet gekalibreerde staat of niet werken, of verkeerde waardes aangeven.
Daarnaast maakten ze in veel gevallen gebruik van veel te lage spanningswaardes voor b.v. de EL34 buis om daar echt betrouwbaar beeld van te krijgen. En dat soort power penthodes gebruiken we heel veel net als de KT88, de 6550 en 6L6 en de 6V6 en natuurlijk de EL84.
Uiteraard bestonden toen ook al goede uitzonderingen op de regel.. Avo en Hickok e.a. worden nog steeds veel gezocht en gebruikt in hun gerestaureerde vorm.
Hoe dan ook deze zijn restauratie en kalibratie behoeftig na 50++ jaar.
Wat is Buis Matching
Hier 8 stuks KT88 in een Trace Elliot V8 Bass versterker
Waar in een buizen versterker sprake is van een balans eindtrap met 2, 4 of zelf 6 en 8 eindbuizen, is het heel verstandig plan de balans (lees stromen) zo goed mogelijk tussen de “onder en bovenkant” te bewaren.
Zie het als een oude balans weegschaal… Als het te meten gewicht en de meetgewichten de schaal precies in het midden doet balanceren, dan weet precies het gewicht en is het goed.
Balans weegschaal
Het midden van deze eindtrap “onder en bovenkant” is de hoogspanning die aan de gehele eindtrap aangeboden wordt. Je wil dus de balans goed hebben en houden.
En dat is precies wat we met buis matching doen. We zorgen dat de gewichten (stromen) in iedere schaal (onder of bovenkant) gelijk is.
Natuurlijk zijn er veel meer facetten maar dit is heel primitief het beginsel van buis matching. Gelijken zoeken.
Praktijk.
Uit bovenstaande blijkt dat in de kleinere buizen versterkers met 1 eindbuis (meestal een 6V6, EL84 of een 6L6) er geen noodzaak aan eind buis matching. We hebben het dan over een “Single Ended eindtrap”
Daar wil je gewoon een eindbuis die goed ingesteld staat en die lang mee gaat.
Over dat goed instellen later meer.
Voor de versterkers met 2 of meer eindbuizen is buis matching dus wel zinnig.
Het begint met
Er zijn enorm veel buis merken, om een paar te noemen:
Philips, Brimar, Telefunken, Tesla, Sovtek, JJ, Mullard, Gold Lion, SED, Svetlana, General Electric (GE), RCA en bijvoorbeeld Sylvania om maar een paar te noemen…
Zin in het verhaal oude Mullard Blackburn fabriek? Bekijk dan deze video eens.
Sommige merken gebruikten andere merken en zetten hun eigen stempeltje er op (Rebranding) Alle originele producenten hadden hun eigen manier van bouwen en materiaal keuzes.
Iedere bouw variatie kan een specifiek effect op de werking hebben en toch bouwden ze allemaal dezelfde types buizen.
En dan zijn er nog de verschillende producenten die machine en vormen gekocht hebben van andere fabrikanten…
Criteria voor Tube matching
Eén criterium voor matching is de merk/bouw wijze. Dus een Set van 2 JJ of een Set van 4 Gold Lion etc.
Dus een Sovtek en een General Electric buis in één matched set kan m.b.t. meetwaarden wel gelijk zijn maar fysiek zijn er door de manier van bouwen van de buis onderling te grote verschillen die later voor vreemde slijtage verschijnselen kunnen zorgen.
Tweede criterium is fysieke leeftijd. En die is al wat lastiger maar gelukkig zijn er vaak specifieke kenmerken in en aan een buis merk en model te vinden waarmee je deze in alle redelijkheid maar slechts bij benadering kan vaststellen.
Als Derde criterium volgen de elektrische kenmerken van een buis
B.v. de stroom die een buis “trekt”, de versterkings factor, interne weerstand etc. en zo zijn er nog wat kenmerken die gemeten kunnen worden en van belang zijn voor het matching proces.
Maar uit bovenstaande volgt dus dat
Het vierde criterium dan testen onder werkelijkheid getrouwe condities moet zijn.
>En dan heb ik het over een vergelijk tussen de “Historische en type specifieke” Fabriekswaardes en curves tegen gemeten waardes, maar ook performance in de brede zin van het woord.
Note:
Bij Gitaar versterker preamp buizen is het onderling matchen niet nodig (het is een serie schakeling van functies) maar de eindbuizen is het wel weer nodig (een parallel schakeling met slechts 1 functie)
In Hifi buizen versterker wil je het linker en rechter kanaal absoluut gelijk hebben, dus zowel de voor versterker buizen als eindversterker buizen.
Iedere functie die in links en recht aanwezig zijn krijgen dus een gematched paartje
Matching
Al deze tests leveren cijfers en curves op… Cijfers zijn te begrijpen en te vergelijken. Curves zijn goed te interpreteren en te vergelijken.
Dus als je de cijfers en curves bij elkaar brengt, en een aantal (twee, vier of meer) hebben gelijkwaardige cijfers en curves, dan heb je Theoretisch gezien en elektrisch gezien een matched set. Daar valt geen speld tussen te krijgen.
Maar daar stopt het buizen test proces en begint de set matching procedure voor mij.
Want waar ik het verschil maak is dat een en Electrische Matched set nog niet altijd in een set fijn met elkaar werkt.
En hier komt de nieuwe door ontwikkeling van Vintage-Audio.nl goed van pas.
Vintage-Audio test en controleert de set ook in de samenwerking met elkaar onder de juiste “real live” condities voor langere tijd.
Tube Set Test and Match
Pas als de set daar als matched set goed door deze Praktische match test komt, ben ik tevreden. Met recht Tube Set Test and Match
Dit is vrijwel onmogelijk of geheel onmogelijk met de bestaande meet en test apparatuur, en dus daarom heeft Vintage-Audio.nl niet alleen een eigen Tube Tester maar ook een Tube Matcher ontwikkeld.
Sterker, onderzoek leerde dat er zijn slechts 2 moderne testers die gelijkwaardige of misschien zelfs betere/accuratere tests kunnen doen. We claimen dan ook een bijzondere positie met deze testers en werkwijzen.
De ontwikkeling van de Vintage-Audio tester heeft veel tijd in beslag genomen en is uitsluitend voor eigen gebruik. Het is de samenvoeging van bekende en nauwelijks bekende meetmethodes in één pakket.
Vintage-Audio heeft deze apparatuur ontwikkeld voor eigen gebruik, puur om het verschil te maken in service en kwaliteit en heeft geen enkele pretentie en/of behoefte om voor anderen ook te bouwen.
Schema’s en materiaallijst worden niet gepubliceerd.
Goed ingestelde eindbuizen
Nadat de Matched set buizen gevonden is kan deze set in je versterker geplaatst worden.
Daarmee is de kous niet af!
Goede buizen gaan alleen lang mee als de versterker goed ingeregeld is en aan alle voorwaarden voldoet om van die lange levensduur een succes te maken.
Om dat mogelijk te maken worden er een flink aantal punten gecontroleerd en, indien nodig, onderdelen vervangen om de maximale levensduur en de best mogelijk toon te garanderen van je mooie matched set buizen..
Nee, ik ga niet mijn werkwijze hier volledig uitschrijven. De meet en match methode is een kennis en kunde ding en ik wil graag het verschil kunnen maken.
Daarbij komt dat kopieer gedrag erg dicht bij de mens ligt.
Roy is voortvarend aan de slag gegaan en heeft met veel kennis van zaken, veel fysieke schade kunnen herstellen.
