Herken een slechte buis

Er wordt mij vaak gevraagd hoe je kan zien of horen wanneer een vacuümbuis slecht is zonder te meten of toegang te hebben tot een buistester. Vandaar dit informatieve artikel: Herken een slechte buis

Je hebt waarschijnlijk wel eens meegemaakt. Je doet soundcheck voor een optreden, iets klinkt gek in plaats van “te Gek” en nu moet je uitzoeken wat er aan de hand is. Hoewel niet alle buisproblemen zonder tester kunnen worden gevonden, kunnen er veel problemen zijn die tijdelijk of gewoon opgelost kunnen worden.

We bespreken enkele van de meest voorkomende scenario’s die een gitarist zou kunnen tegenkomen met zijn of haar gitaarversterker. Ongeveer dezelfde problemen zich zullen voordoen bij hifi stereo  buizen versterkers en voorversterkers, zodat dit artikel ook voor deze groep gebruikers nuttig kan zijn.

Zichtbare tekens

We beginnen met zichtbare tekens. Er zijn een paar heel voor de hand liggende dingen om naar te kijken/  zoeken. Ten eerste heeft elke buis een gloeidraad die als de versterker aanstaat een mooie warme oranje gloed zal geven. In sommige buizen is het intenser dan in andere en dat is geen probleem.
Het gaat erom dat de gloeidraad vanonder tot boven in de buis gloeit. Er zijn enkele buizen waarvan de filamenten goed verborgen zijn, waardoor het bijna onmogelijk is om te zien. In deze gevallen kunt u zorgvuldig controleren of de buis heet of koud blijft. Pas op dat u uw huid niet verbrandt. De buis moet worden verwarmd om te kunnen functioneren. Als de gloeidraad de buis niet verwarmd of stuk is kan de buis niet functioneren.

Witte “getter” dome op een slechte tube versus een zwart/zilver gezonde tube “getter” dome Herken een slechte buis

Links is normaal, Rechts is defect

Het tweede waar u op moet letten, is de staat van de “getter” dome coating. Dit is de zwarte/ grijsachtige/ chrome coating die meestal aan de bovenkant van een buis wordt gevonden, maar kan aan de zijkanten of zowel aan de bovenkant als aan de zijkanten zijn, afhankelijk van het buistype en de bouwer. Elke kleur van grijs / zilver tot zwart is gezond. Wanneer een vacuümbuis een luchtlek ontwikkelt (bijvoorbeeld een kleine scheur of een slechte afdichting zo klein als een spelden puntje), verandert deze getter dome coating kleur in puur wit. Als je dit ziet weet je met 100% zekerheid dat de buis defect is.

Paarse gloed in een slechte vacuüm buis

Blauw is goed

Paars is defect

Ten derde, zoek naar een paarsige gloed die erg gefocust is rond specifieke elementen in de buis. Verwar dit niet met blauwe gloed die vaak bewolkt en in de buurt van het glas is.

De paarse gloed rond draden of andere elementen duidt op lekkage en een buis hiermee moet worden vervangen.

Misschien wel het meest voor de hand liggende om naar te zoeken, zijn losse onderdelen die in de glas huls zijn afgebroken. Je kunt ook zachtjes de buis schudden en luisteren naar rammelen. Alle buizen zullen een zekere mate van rammel/ruis hebben als je dit doet terwijl het raster en de schermbedrading trillen, dus verwar dat niet met verbroken verbindingen.

Rode “wangen”

We moeten vermelden dat als het gaat om stroom- / uitgangsbuizen, er meerdere problemen ten grondslag kunnen liggen aan  het verschijnsel “rode wangen”, maar 1 ding is zeker je buizen lezen geen expliciete boekjes en kijken ook niet naar adult films.

Meestal komen “rode wangen” voor door een verkeerde biasing van de versterker, wat dus in essentie geen buisprobleem is.
Maar het kan ook zijn dat een goed ge-biasde versterker een rode plaat begint te krijgen. Dit is een teken dat die specifieke buis faalt en in de stroom door de buis niet kan worden geregeld door de biasspanning. Dit kan zowel een buis probleem als ook iets anders in de versterker zijn. De buis moet worden vervangen en de versterker goed geïnspecteerd en hersteld worden. Zo niet, dan zal de versterker uiteindelijk zekeringen opblazen of zelfs transformator schade kunnen veroorzaken.

Versterker kan niet worden ingeschakeld

In het geval dat uw versterker niet wordt ingeschakeld, is dit vrijwel zeker te wijten aan een opgeblazen zekering. Controleer en vervang de defecte zekering en probeer het opnieuw. Als na vervanging de zekering onmiddellijk weer kapot gaat, is dit vaak een teken van een defecte gelijkrichter of een defecte uitgangsbuis of andere versterkerfout. Breng de versterker naar uw favoriete werkplaats Vintage-Audio.nl 🙂 om te inspecteren en eventueel te repareren.

Microfonica en lawaai

Problemen met voorversterkerbuizen zijn vaak te wijten aan microfonie en geluidsproblemen. Een microfonische buis zal alle geluiden van buiten de buis oppikken en versterken, zoals het stoten van de versterker, tikken op de glas of zelfs voetstappen terwijl je over de vloer loopt.
Alle buizen zullen het tikken tot op zekere hoogte versterken, maar een onbruikbare buis zal erg luid zijn en vaak feedback geven of piepen.

In een gitaarversterker met veel voorversterker buizen kan het moeilijk zijn om te bepalen welke microfonisch is. Dit komt omdat het tikken van een buis in de buurt van de slechte buis ook slecht lijkt. Wees gerust, het is zeer onwaarschijnlijk dat u meerdere slechte buizen tegelijk zult vinden. We raden je aan om zachtjes op elke buis te tikken met een potlood of of iets zachters zoals een wattenstaafje (iets houten of plastic, niet geleidend) en vaak zal de boosdoener luider of luidruchtiger zijn dan de anderen.

Na vervangen van die buis  zal alles een stuk stiller zijn. In een HiFi stereo versterker of voorversterker kunnen dezelfde stappen worden gevolgd. Een andere truc die nuttig is, is om een verdachte buis naar dezelfde positie in het andere kanaal te verwisselen. Als het geluid naar het andere kanaal volgt, weet je dat je de slechte buis hebt gevonden. Als dat niet het geval is, weet u dat het geluid wordt veroorzaakt door een andere buis en kunt u deze procedure één buis tegelijk herhalen totdat u deze vindt.

Buisgeluid zoals sputteren, sissen, knallen kan lastiger te vinden zijn in een gitaarversterker. Herken een slechte buis

Vuurwerk = Defect

Maar soms is het ook erg zichtbaar als je weer zachtjes tegen een buis tikt en je ziet in de buis een klein vuurwerk spettertje dan weet je dat hem gevonden hebt  Als je een reservebuis van hetzelfde type hebt, is het goed om deze te vervangen in plaats van één in je versterker en dan te luisteren naar het geluid. Als het weg is, weet je dat je de slechte buis hebt verwijderd. Zo niet, installeer dan de originele buis opnieuw en verplaats uw reserve naar de volgende positie. Herhaal dit totdat het geluid is verdwenen en op dat moment weet je dat je de lawaaierige buis hebt verwijderd. Sommige gitaarversterkers met meer kanalen of effecten kunnen je aanwijzingen geven over waar het probleem is. Een versterker waar de nagalm niet goed werkt, geeft aan dat de buis in dat deel van het circuit moet worden vervangen.

Uitgangsbuizen kunnen ook microfonisch zijn. Als je een rammelaar of spooknoten op bepaalde lagere noten hoort, heb je waarschijnlijk microfonie in een eindbuis. Een manier om dit te bevestigen is door een handschoen te dragen om je huid tegen de hitte te beschermen en vervolgens voorzichtig de buis vast te houden terwijl je de noot speelt die de rammelaar veroorzaakt. Meestal is zachte druk op het glas van de buis al voldoende om de trilling en het rammelen te stoppen, en geeft u een duidelijk antwoord op welke eindbuis de schuld is. Dit probleem zal zich voordoen bij gitaarcombo-versterkers, maar komt veel minder vaak voor in voorversterkers en hifi-stereoversterkers omdat trillingen in deze mechanische sterk worden verminderd.

Verlies van kracht in je geluid en andere vreemde geluiden Herken een slechte buis

Soms hoor je vreemde geluiden, verlies van kracht of krijg (ongewenst) sterk vervormd geluid. Dit zijn symptomen van een buis die faalt. Vaak zal stroomverlies dat lijkt alsof de versterker met half vermogen of minder presteert, een of meer slechte eindbuizen zijn, of zelfs een fasedraaier buis in de stervende fase.
In een gitaarversterker met hoge versterking kan het schone kanaal vervormd zijn en zullen overdrive-kanalen extreem vervormd en onbruikbaar zijn. Gebruik de eerder genoemde isolatietechnieken om de slechte buis te vinden.
Een ander symptoom is wanneer tooncontroles weinig effect lijkt te hebben en het geluidsfrequentiebereik erg smal is geworden. Bas en hoge tonen worden sterk verminderd. Dit alleen geeft niet aan welke buis in je versterker de schuld heeft, maar hopelijk helpen we het te beperken door de bovenstaande tips te gebruiken.

En zo als altijd… Een Quick fix helpt je misschien de avond door maar als iets raars gebeurd met je buizen versterker laat de specialist zoals Vintage-Audio.nl een check-up doen ROYAAL voor je volgende Gig. Neem dan hier snel contact op.

Zeg dat  je het zag op Vintage-Audio.nl 

Herken een slechte buis